रक्त लोकांचे, सिस्टीम सरकारची आणि उदो-उदो स्वतःचे! रक्तदान शिबिर सामाजिक कार्य राहिले की राजकीय एन्ट्रीचा नवा ‘पॉइंट’?

रक्तदान हा समाजातील सर्वात निःस्वार्थ उपक्रमांपैकी एक मानला जातो. एखाद्या अनोळखी व्यक्तीचा जीव वाचवण्यासाठी स्वतःचे रक्त देणे, यामागे कोणतेही राजकारण नसते.

ना जात, ना धर्म, ना पक्ष—रक्ताला या भेदांची ओळख नसते.

सरकारने रक्तसंकलन, तपासणी, साठवणूक आणि गरजू रुग्णांपर्यंत रक्त पोहोचविण्यासाठी आवश्यक यंत्रणा उभी केली आहे. सामाजिक संस्था, युवक आणि नागरिकांनी या व्यवस्थेला स्वेच्छेच्या रक्तदानातून हातभार लावणे, एवढाच रक्तदानाचा मूलभूत हेतू.

अनेक रक्तदान शिबिरे आयोजित करून आज काहीजण संवैधानिक पदाची मजल मारत आहे.

मात्र अलीकडच्या काळात एका वेगळ्या प्रवृत्तीची चर्चा सुरू झाली आहे.रक्तदान शिबिर सामाजिक उपक्रम राहिले आहे की काहींसाठी राजकीय ओळख निर्माण करण्याचे व्यासपीठ बनत आहे?

सेवा की ‘इमेज बिल्डिंग’?

रक्तदान करणारे नागरिक असतात. रक्त संकलित करणारी यंत्रणा असते. रक्तपेढी त्याची जबाबदारी घेते आणि गरज पडल्यास एखाद्या रुग्णाचा जीव वाचतो.

मात्र शिबिर संपल्यानंतर प्रसिद्धीच्या केंद्रस्थानी रक्तदाता नसून एखाद्या विशिष्ट चेहऱ्याचे फोटो, बॅनर आणि सोशल मीडिया पोस्ट दिसू लागल्या, तर प्रश्न उपस्थित होणे स्वाभाविक आहे.

कारण समाजसेवा आणि तिचे राजकीय ब्रँडिंग यामध्ये एक सूक्ष्म पण महत्त्वाचा फरक आहे.

राजकारणात प्रवेशाची नवी पद्धत?

पूर्वी राजकारणात आल्यानंतर समाजसेवेच्या माध्यमातून जनसंपर्क वाढवला जात असे.

आता कदाचित समीकरण थोडे बदलत आहे—आधी समाजसेवेची ओळख निर्माण करा, मग जनसंपर्क वाढवा आणि त्यानंतर राजकीय मैदानात उतरा.

यात गैर काहीच नाही. सामाजिक कार्यातून राजकारणात येणे ही लोकशाहीतील स्वीकारार्ह प्रक्रिया आहे.

पण समाजसेवा जर राजकीय प्रवासाची पूर्वतयारी असेल, तर त्याला तसे स्पष्टपणे सांगण्यात गैर काय?कारण प्रश्न रक्तदानाचा नाही.

कारण प्रश्न रक्तदानाचा नाही.

प्रश्न त्यामागील हेतूचा आहे.

एक छोटासा टोला…

ज्यांना भविष्यात राजकारणात मोठी भूमिका बजावायची आहे, त्यांनी समाजसेवा करावीच.

पण एक विनम्र सूचना—

रक्तदानाच्या शिबिरात रक्तदात्यांचे हात दिसले तर समाजसेवा वाटते; प्रत्येक फोटोमध्ये एकाच नेत्याचा चेहरा दिसला, तर राजकीय पोस्टरची आठवण होते.

आणि जनतेला दोन्हीमधला फरक समजतो.

प्रसिद्धीपेक्षा परिणाम महत्त्वाचा

खऱ्या रक्तदान शिबिराचे यश किती मोठे बॅनर लावले यावर ठरत नाही.

ते ठरते—किती रक्तदाते आले?

किती युनिट रक्त संकलित झाले?

किती गरजू रुग्णांना त्याचा लाभ झाला?आणि किती नवीन रक्तदाते नियमित रक्तदानासाठी प्रेरित झाले?

हे आकडे चांगले असतील, तर प्रसिद्धी आपोआप मिळते.

समाजसेवेला जाहिरातीची गरज नसते;

तिच्या परिणामाला साक्षीदारांची गरज असते.

शेवटचा प्रश्न…

पूर्वी राजकारणात आल्यानंतर ‘जनतेचे रक्त पिणारे नेते’ अशी टीका ऐकायला मिळायची.आता काळ बदलला आहे.काही जण कदाचित राजकारणात येण्याआधीच ‘रक्तदानातून जनसंपर्क’ सुरू करत आहेत.हे चुकीचे आहे असे आम्ही म्हणत नाही.

रक्तदानाच्या बाटलीतून जर समाजसेवा दिसत असेल तर ती सेवा आहे; आणि त्याच बाटलीतून राजकीय महत्त्वाकांक्षा दिसू लागली, तर तो प्रश्न आहे.

रक्त समाजाचे आहे.

व्यवस्था सरकारची आहे.

सेवा नागरिकांची आहे.

मग श्रेयाचा ‘राजकीय हक्क’ कोणाचा?

याचे उत्तर आयोजकांनी नाही…जनतेने द्यायचे आहे.

हा लेख कोणत्याही व्यक्ती, पक्ष किंवा संस्थेवर आरोप करण्यासाठी नसून एका बदलत्या सामाजिक प्रवृत्तीवर विचारमंथन करण्यासाठी आहे.