“आज तो एकटा होता… उद्या तुमचीही पाळी येऊ शकते! : व्यापारी, राजकारण, समाज आणि पत्रकारितेचे आत्मपरीक्षण”

परवा शहरात घडलेली घटना ही केवळ एका व्यापाऱ्याच्या प्रतिष्ठानावरील तोडफोड नव्हती. ती शहरातील कायदा-सुव्यवस्था, व्यापारी समाजाची एकजूट, राजकीय जबाबदारी, सामाजिक बांधिलकी आणि पत्रकारितेच्या भूमिकेची कसोटी होती. बंद असतानाही काही उपद्रवी घटकांनी एका प्रतिष्ठानावर हल्ला केला, शिवीगाळ केली, तोडफोड केली आणि भीतीचे वातावरण निर्माण केले. घटना शहरभर क्षणार्धात पसरली. मात्र, या घटनेपेक्षा अधिक वेदनादायी बाब म्हणजे त्यानंतर दिसून आलेले मौन.

ज्या व्यापारी समाजाने वर्षानुवर्षे या शहराची अर्थव्यवस्था उभी केली, हजारो कुटुंबांच्या रोजगाराला हातभार लावला, विविध सामाजिक, धार्मिक, शैक्षणिक आणि सांस्कृतिक कार्यक्रमांना आर्थिक मदत केली, त्याच व्यापारी समाजातील एका व्यक्तीवर संकट आले असताना त्याच्या पाठीशी किती जण उभे राहिले? हा प्रश्न केवळ एका घटनेपुरता मर्यादित नाही; तो संपूर्ण समाजाच्या मानसिकतेचे प्रतिबिंब आहे.

व्यापारी हा फक्त नफा कमावणारा नसतो. तो कर भरतो, रोजगार निर्माण करतो, समाजकार्यात योगदान देतो, उत्सवांना मदत करतो, गरजूंच्या मदतीला धावतो. कोणत्याही शहराच्या आर्थिक विकासाचा पाया व्यापारी वर्ग असतो. पण आज जर व्यापारीच असुरक्षित वाटू लागला, तर त्याचा परिणाम केवळ एका दुकानावर होत नाही; तो संपूर्ण शहराच्या आर्थिक विश्वासावर होतो.

आज दुसऱ्याच्या दुकानावर दगड पडला म्हणून आपण शांत राहिलो, तर उद्या तोच दगड आपल्या दुकानाच्या काचांवर आदळू शकतो. अन्यायाची सुरुवात नेहमी दुसऱ्यापासून होते; पण शेवट आपल्यापर्यंत पोहोचायला वेळ लागत नाही. म्हणूनच अन्याय कोणावरही झाला, तरी त्याचा निषेध हा सर्वांनी एकत्र येऊन केला पाहिजे.

राजकारणाचा उद्देश समाजाला जोडणे असावा, तोडणे नव्हे

लोकशाहीमध्ये आंदोलन करण्याचा अधिकार प्रत्येकाला आहे. संविधानाने तो दिला आहे. मात्र आंदोलनाच्या नावाखाली हिंसा, तोडफोड, धमक्या किंवा दहशत निर्माण करणे हा कोणत्याही लोकशाहीचा भाग असू शकत नाही.

राजकीय पक्षांनीही आत्मपरीक्षण करण्याची गरज आहे. आंदोलन संपते, घोषणा थांबतात, सभा विसर्जित होतात; पण नुकसान व्यापाऱ्यांचे, सर्वसामान्य नागरिकांचे आणि शहराच्या प्रतिमेचे होते. त्यामुळे कोणत्याही राजकीय पक्षाने आपल्या कार्यकर्त्यांवर नियंत्रण ठेवणे आणि हिंसाचाराचा स्पष्ट शब्दांत निषेध करणे ही नैतिक जबाबदारी आहे.

राजकारण हे मतांसाठी असू शकते; पण समाज हा मतांपेक्षा मोठा असतो. सत्ता येते-जाते, पण समाज कायम राहतो. त्यामुळे राजकीय नेतृत्वाने समाजात विश्वास निर्माण करण्याचे काम केले पाहिजे.

व्यापाऱ्यांनीही आता स्वतःला प्रश्न विचारण्याची वेळ आली आहे.

व्यापारी संघटना फक्त निवडणुका, सत्कार, बैठका आणि निवेदनांपुरत्याच मर्यादित राहणार का? की संकटाच्या वेळीही त्या आपल्या सदस्यांसाठी खंबीरपणे उभ्या राहणार?

आज एखाद्या व्यापाऱ्यावर अन्याय झाला आणि बाकीचे शांत राहिले, तर उद्या त्याच शांततेची किंमत प्रत्येकाला मोजावी लागू शकते. एकट्या व्यक्तीला लक्ष्य करणे सोपे असते; पण एकसंघ समाजासमोर कोणतीही असामाजिक शक्ती टिकू शकत नाही.

संपत्ती, प्रतिष्ठा आणि व्यवसाय यांचा खरा अर्थ तेव्हाच असतो, जेव्हा संकटात एकमेकांच्या पाठीशी उभे राहण्याचे धैर्य असते.

सामाजिक बांधिलकी म्हणजे फक्त शुभेच्छांचे बॅनर नाहीत

आज समाजात प्रत्येक जण सामाजिक कार्यकर्ता असल्याचा दावा करतो. वाढदिवसांचे फलक, सत्कार समारंभ, रक्तदान शिबिरे, कार्यक्रम यांमध्ये गर्दी दिसते. पण जेव्हा एखाद्या नागरिकावर अन्याय होतो, तेव्हा तीच गर्दी कुठे जाते?

सामाजिक बांधिलकी म्हणजे अन्यायग्रस्त व्यक्तीला न्याय मिळवून देण्यासाठी त्याच्या पाठीशी उभे राहणे. समाजाला जोडणे, भीतीचे वातावरण दूर करणे आणि कायद्यावर विश्वास ठेवायला लावणे, हेच खरे समाजकारण आहे.

सरकार माझा न्यूजची भूमिका – सत्य कोणालाही दुखू शकते, पण ते दडपता येत नाही.

अशा प्रसंगी पत्रकारितेची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची असते. पत्रकाराचे काम कोणाची बाजू घेणे नाही, तर सत्याची बाजू मांडणे आहे. पत्रकार हा न्यायालय नाही; पण तो समाजाचे डोळे आणि कान आहे. जे घडते ते तथ्यांसह जनतेसमोर आणणे, प्रशासनाला प्रश्न विचारणे आणि जनतेचा आवाज शासनापर्यंत पोहोचवणे, ही पत्रकारितेची जबाबदारी आहे.

कधी कधी सत्य काहींना अस्वस्थ करते. चुकीचे कृत्य करणाऱ्यांना निर्भीड पत्रकारिता खटकते. कारण सत्य आरशासारखे असते—ते वास्तव दाखवते. पण सुजाण, कायद्याचा सन्मान करणारे आणि लोकशाहीवर विश्वास ठेवणारे नागरिक अशाच पत्रकारितेची अपेक्षा करतात.

सरकार माझा न्यूजची स्पष्ट भूमिका

सरकार माझा न्यूज कोणत्याही राजकीय पक्षाचे, समाजाचे, व्यापारी गटाचे किंवा व्यक्तीचे समर्थन अथवा विरोध करण्यासाठी पत्रकारिता करत नाही. आमचा उद्देश वातावरण खराब करणे, समाजात तेढ निर्माण करणे किंवा पक्षपाती भूमिका घेणे अजिबात नाही.

आमचे एकमेव ध्येय म्हणजे सर्वसामान्य नागरिकाचा आवाज प्रशासनापर्यंत आणि समाजापर्यंत निर्भीडपणे पोहोचवणे. चुकीचे कृत्य कोणाकडूनही झाले, तर ते चुकीचेच म्हणणे आणि चांगले काम करणाऱ्याचे कौतुक करणे—हीच आमची भूमिका आहे.

आमच्या बातम्या जर चुकीचे कृत्य करणाऱ्यांना खटकत असतील, तर तो आमचा दोष नाही; ती सत्याची ताकद आहे. पण सुजाण, बुद्धिजीवी आणि न्यायप्रिय नागरिकांना वस्तुनिष्ठ पत्रकारिता नेहमीच आवश्यक वाटते. कारण लोकशाहीमध्ये स्वतंत्र आणि निष्पक्ष पत्रकारिता हीच जनतेची खरी सुरक्षा आहे.

एका दुकानाची काच फुटली म्हणून ही घटना संपत नाही. प्रत्येक दगड हा समाजाच्या विश्वासावर आदळत असतो. प्रत्येक तोडफोड ही कायद्याच्या राज्याला दिलेले आव्हान असते. प्रत्येक शांत राहणारा माणूस नकळत अशा प्रवृत्तींना बळ देत असतो.

आज वेळ आहे—व्यापाऱ्यांनी एकत्र येण्याची, राजकीय नेतृत्वाने जबाबदारी स्वीकारण्याची, समाजाने अन्यायाविरुद्ध आवाज उठवण्याची आणि प्रशासनाने निष्पक्षपणे कायद्याची अंमलबजावणी करण्याची.

कारण अन्याय कोणावरही झाला, तरी त्याविरुद्ध आवाज उठलाच पाहिजे. आज तो दुसऱ्यावर आहे… उद्या तो तुमच्यावरही असू शकतो. समाजाची ताकद पैशात नसते, ती एकजुटीत असते. राजकारणाची ताकद सत्तेत नसते, ती जबाबदारीत असते. आणि पत्रकारितेची ताकद प्रसिद्धीत नसते, ती सत्य निर्भीडपणे मांडण्याच्या धैर्यात असते.