सोनम वांगचुकांच्या आंदोलनावर अकोला जिल्ह्यातील कोचिंग क्लासेस गप्प का?

लडाखचे पर्यावरणवादी कार्यकर्ते सोनम वांगचुक आणि महाराष्ट्रातील तरुण आंदोलनकर्ते अभिजीत दिपके यांनी विविध सामाजिक, पर्यावरणीय आणि लोकशाही प्रश्नांवर आवाज उठविला. त्यांच्या आंदोलनांनी देशभरात चर्चा निर्माण केली; अनेक विद्यार्थी, तरुण आणि सामाजिक संघटनांनी पाठिंबा दर्शविला. मात्र, अकोला जिल्ह्यातील बहुसंख्य कोचिंग क्लासेसकडून कोणतीही सार्वजनिक भूमिका किंवा समर्थन दिसून आले नाही, ही बाब अनेकांच्या दृष्टीने चिंताजनक ठरत आहे.शिक्षण केवळ परीक्षेत गुण मिळविण्यापुरते मर्यादित नसते.

विद्यार्थ्यांमध्ये सामाजिक जबाबदारी, पर्यावरणाबद्दलची संवेदनशीलता आणि लोकशाही मूल्यांची जाणीव निर्माण करणे हीदेखील शिक्षण संस्थांची महत्त्वाची जबाबदारी असते. अशा वेळी समाजाशी संबंधित प्रश्नांवर संपूर्ण मौन बाळगणे हे अनेकांना अस्वस्थ करणारे आहे.

याच पार्श्वभूमीवर नागरिकांमध्ये आणखी एक प्रश्न चर्चिला जात आहे — कोचिंग क्लासेस केवळ फलकबाजी, जाहिरातबाजी आणि संस्थेचे नाव मोठे करण्यापुरतेच मर्यादित राहिले आहेत का? वाढत्या फी, आकर्षक जाहिराती आणि शिक्षणाच्या व्यापारीकरणामुळे शिक्षण हा सेवाभावाचा विषय राहिला आहे की बाजारपेठेचा भाग बनला आहे?

असा सवालही अनेक पालक आणि नागरिक उपस्थित करत आहेत.

काही नागरिकांच्या मते, यशस्वी विद्यार्थ्यांच्या नावांचा मोठ्या प्रमाणावर प्रचार करून जास्त फी आकारण्याची स्पर्धा वाढत असून शिक्षणाचे व्यापारीकरण होत असल्याची भावना निर्माण झाली आहे. मात्र, याच क्षेत्रात प्रामाणिकपणे गुणवत्तापूर्ण शिक्षण देणाऱ्या संस्थाही कार्यरत आहेत, हेही दुर्लक्षित करता येणार नाही.

निश्चितच, प्रत्येक कोचिंग क्लासला कोणत्याही आंदोलनाला समर्थन देणे बंधनकारक नाही. काही संस्था राजकीय तटस्थता राखण्याचा निर्णय घेत असतील. परंतु सामाजिक प्रश्नांवर किमान चर्चेचे व्यासपीठ निर्माण करणे, विद्यार्थ्यांना विविध मतप्रवाह समजून घेण्यास प्रोत्साहन देणे आणि लोकशाही प्रक्रियेबद्दल जागरूकता निर्माण करणे अपेक्षित असते.

आजची खरी शोकांतिका म्हणजे समाजातील बौद्धिक नेतृत्वाची अपेक्षा असलेल्या संस्थाच सार्वजनिक प्रश्नांपासून दूर जात असल्याची भावना निर्माण होणे. विद्यार्थी जर फक्त स्पर्धा परीक्षा आणि करिअरपुरतेच घडविले गेले, तर उद्याचा समाज संवेदनशील नागरिकांपेक्षा केवळ यशस्वी उमेदवार निर्माण करेल.

शिक्षणाला मानवी मूल्यांची जोड नसेल, तर ती पोकळ प्रगती ठरेल.अकोला जिल्ह्यातील शिक्षण संस्थांनी या प्रश्नाचा आत्मपरीक्षणाच्या दृष्टीने विचार करण्याची गरज आहे.

समर्थन द्यावे की नाही हा त्यांचा अधिकार आहे; परंतु समाजातील महत्त्वाच्या घडामोडींविषयी विद्यार्थ्यांना जागरूक करणे ही जबाबदारी मात्र टाळता येणार नाही. हाच या संपूर्ण प्रकरणातून समोर आलेला खरा धडा आहे.

“आजचे मौन उद्याच्या विद्यार्थ्यांच्या भवितव्यावर भारी पडणार नाही ना? कारण याच कोचिंग क्लासमधील विद्यार्थी उद्या NEET आणि इतर महत्त्वाच्या परीक्षा देणार आहेत. भविष्यात जर पुन्हा अन्याय झाला, तर त्यांच्या पाठीशी उभे राहण्यासाठी कोचिंग क्लास आणि शिक्षण संस्था पुढे येतील का, की फक्त फी आकारण्या पुरते व शिकवण्या पुरतेच?

हा खरा प्रश्न आहे.”