शीला,छकुली,आशू, सानियांच्या चर्चेपलीकडे कावड यात्रेने नेमके काय सिद्ध केले? उत्सव भक्तीचा की Dj चा डेसिबलचा?

शिवशंकर समाधीत लीन असताना भक्तीला कर्कश आवाजाची गरज का?

मूर्तिजापूर : कावड यात्रा ही भगवान शिवावरील श्रद्धा, भक्ती, संयम आणि आध्यात्मिकतेचे प्रतीक मानली जाते. मात्र अलीकडच्या काळात काही ठिकाणी धार्मिक यात्रांचे स्वरूप बदलताना दिसत आहे. भक्तीच्या जागी DJचा कर्कश आवाज, काही ठिकाणी आक्षेपार्ह गाण्यांचा वापर, DJवर चढून नाचणारे तरुण आणि सोशल मीडियासाठी तयार होणारे रील्स—यामुळे मूळ धार्मिक उद्देश बाजूला पडत असल्याची खंत नागरिक व्यक्त करीत आहेत.

यंदाच्या कावड यात्रेतही बाहेरगावाहून DJ आणण्याची आणि स्थानिक DJने त्यापेक्षा मोठा आवाज करण्याची जणू स्पर्धाच सुरू असल्याचे चित्र दिसून आले.

एक DJ वाजू लागला की दुसऱ्याचा आवाज त्यापेक्षा मोठा करण्याचा प्रयत्न; समोरासमोर DJची ‘कॉम्पिटिशन’;

आणि या दणदणाटात तरुणाईचा उत्साह शिगेला पोहोचल्याचे चित्र पाहायला मिळाले.

पण प्रश्न असा आहे—

ही कावड यात्रा होती की DJची स्पर्धा?

आक्षेपार्ह किंवा अश्लील गाणी वाजवून, DJच्या वाहनावर चढून हातवारे करत नाचून आणि एकमेकांपेक्षा मोठा आवाज करून नेमके कोणत्या प्रकारची भक्ती सिद्ध केली जात आहे?

भगवान शिव हे ध्यान, समाधी, संयम आणि वैराग्याचे प्रतीक मानले जातात. धार्मिक श्रद्धेनुसार शिवशंकर स्वतः समाधीत लीन असतात. मग शिवाच्या भक्तीच्या नावाने कर्कश आवाज आणि अश्लील गाण्यांचा आधार घेण्याची गरज काय?

भक्ती आवाजाच्या डेसिबलमध्ये मोजली जाते का?

DJ संस्कृती आता कोणत्याही एका समाजापुरती राहिलेली नाही!

या चर्चेचा आणखी एक महत्त्वाचा पैलू म्हणजे DJ संस्कृती आता केवळ एका धर्माच्या किंवा एका समाजाच्या उत्सवापुरती मर्यादित राहिलेली नाही.

पूर्वी अनेक मुस्लिम कुटुंबांमध्ये विवाहसमारंभ आणि धार्मिक कार्यक्रम साधेपणाने पार पडत असत. पारंपरिक बँड किंवा मोठ्या आवाजातील DJला अनेक ठिकाणी प्राधान्य नसे. मात्र गेल्या काही वर्षांत काही मुस्लिम समाजातील काही कार्यक्रमांमध्येही DJ, मोठ्या आवाजातील संगीत आणि ध्वनीची स्पर्धा दिसू लागल्याचे चित्र आहे.

हा मुद्दा मुस्लिम समाजावर टीका करण्यासाठी नाही, तर एक सामाजिक बदल अधोरेखित करण्यासाठी आहे.

आज हिंदूंच्या धार्मिक मिरवणुकीत DJ, उद्या मुस्लिमांच्या विवाहात DJ, तर त्यानंतर इतर सामाजिक कार्यक्रमांमध्येही DJ—अशा पद्धतीने मोठ्या आवाजाची संस्कृती संपूर्ण समाजातच रुजत चालली आहे.

मग प्रश्न हिंदू-मुस्लिम कोणाचा नाही.

प्रश्न आहे—आपल्या उत्सवांची संस्कृती आपण कुठे घेऊन चाललो आहोत?

एका समाजाने दुसऱ्याचे अनुकरण करायचे आणि दुसऱ्याने पहिल्याचे अनुकरण करायचे, अशी स्पर्धा सुरू झाली तर शेवटी सगळ्यांच्या वाट्याला काय येणार?

अधिक आवाज, अधिक खर्च, अधिक दिखावा आणि कमी शांतता!

ध्वनीप्रदूषणाला धर्म नसतो. त्याचा त्रास रुग्णाला हिंदू-मुस्लिम पाहून होत नाही. ज्येष्ठ नागरिक, लहान मुले, विद्यार्थी किंवा रुग्ण यांच्या कानांना DJचा आवाज जाताना तो कोणत्या समाजाचा आहे, असा प्रश्न पडत नाही.

म्हणूनच ध्वनीप्रदूषणाविरोधातील भूमिका ही सर्व समाजांनी मिळून घेण्याची गरज आहे.

उपजिल्हा रुग्णालयात रुग्ण पोहोचल्याची चर्चा

दरम्यान, यात्रेच्या काळात उपजिल्हा रुग्णालयात रात्रीपासून काही रुग्ण आणण्यात आल्याची माहिती समोर आली आहे. नागरिकांच्या माहितीनुसार, सुमारे सहा रुग्ण रुग्णवाहिकांमधून रुग्णालयात आणण्यात आले, तर काही जखमींना वाहनांमधून आणल्याची चर्चा आहे.

यातील काही व्यक्तींनी मद्यप्राशन केले होते, अशीही चर्चा आहे. मात्र याबाबत अधिकृत वैद्यकीय किंवा पोलिस नोंद उपलब्ध झाल्याशिवाय त्याला अंतिम सत्य मानता येणार नाही.

तरीही प्रश्न गंभीर आहे—

काही तरुण वर्ग दारूच्या नशेत कावड यात्रा करणे ही खरंच भक्तीची पद्धत आहे का?

कावड खांद्यावर घेणे, पवित्र जल घेऊन महादेवाला अर्पण करणे आणि श्रद्धेने यात्रा करणे हा या परंपरेचा मूलभूत भाव आहे. त्यात मद्यप्राशन, धोकादायक नृत्य, DJवर चढणे किंवा स्वतःच्या आणि इतरांच्या जीवाला धोका निर्माण करणाऱ्या कृतींचा समावेश नसावा.

कावड ही श्रद्धेची जबाबदारी आहे; स्टंट करण्याचे साधन नाही.

प्रशासनाने आता केवळ बंदोबस्त नव्हे, नियंत्रणही दाखवावे!

यात्रेच्या काळात मोठ्या संख्येने पोलीस कर्मचारी बंदोबस्तासाठी तैनात केले जातात. त्यांचे काम केवळ गर्दी नियंत्रित करणे एवढेच नसून कायदा, ध्वनीमर्यादा, सार्वजनिक सुरक्षितता आणि नियमांचे पालन सुनिश्चित करणे हेही आहे.

त्यामुळे प्रशासनाने स्पष्ट करावे—

DJसाठी कोणती परवानगी देण्यात आली?

परवानगीमध्ये ध्वनीची मर्यादा आणि वेळेबाबत कोणत्या अटी होत्या?

प्रत्यक्ष ध्वनीपातळीची तपासणी झाली का?

आक्षेपार्ह गाणी वाजवली गेल्यास त्यावर कारवाईची यंत्रणा काय होती?

DJवर चढून धोकादायक पद्धतीने नाचणाऱ्यांवर कोणती कारवाई झाली?

मद्यप्राशन करून यात्रेत सहभागी होणाऱ्यांची तपासणी झाली का?

कायदा सर्वांसाठी समान असेल, तर धार्मिक उत्सवांमध्येही तो तितक्याच काटेकोरपणे लागू व्हायला हवा.

मात्र संपूर्ण दोष प्रशासनाचा आहे का?

हा प्रश्नही तितकाच महत्त्वाचा आहे.

एका बुद्धिजीवी नागरिकाच्या मते, “राजा म्हणजे अधिकारी किंवा राजकीय नेता हा प्रजेच्या हिताचा विचार करणारा असतो. पण प्रजेची मानसिकता, तिची मागणी आणि समाजाला काय हवे आहे हे जाणून प्रशासन आणि राजकारण अनेकदा त्याच दिशेने वळते. समाजाला DJ हवा आहे, मोठा आवाज हवा आहे, रील बनवायची आहे आणि त्यासाठी पैसे खर्च करण्याची तयारी आहे; मग ही संस्कृती वाढण्यामागे केवळ प्रशासन किंवा राजकीय नेत्यांनाच दोष देऊन चालणार नाही.”

ते पुढे म्हणाले, “समाजाने स्वतः DJची मागणी बंद केली, तर आयोजक DJ आणणार नाहीत. तरुणांनी DJवर चढून नाचण्यास नकार दिला, तर ते थांबेल. पालकांनी आपल्या मुलांना अशा धोकादायक प्रकारांपासून रोखले, तर अपघात कमी होतील. त्यामुळे बदलाची सुरुवात जनतेपासूनच व्हायला हवी.”

पुढच्या सणासाठी निर्णय आजच घ्या!

कावड यात्रा संपली. आता गणेशोत्सव, नवरात्र, दसरा, ईद, विवाहसोहळे आणि इतर सामाजिक कार्यक्रम येतील. पुन्हा DJ लागेल. पुन्हा आवाजाची स्पर्धा होईल.

हा सिलसिला थांबवायचा असेल तर प्रशासनाकडे बोट दाखवण्यापूर्वी संपूर्ण समाजाने स्वतः DJ संस्कृतीला नकार दिला पाहिजे.

उत्सव थांबवायचे नाहीत.उत्सवाची पद्धत बदलायची आहे.

भजन असू द्या.

कीर्तन असू द्या.

पारंपरिक वाद्ये असू द्या.

लेझीम असू द्या.

सांस्कृतिक कार्यक्रम असू द्या.

शिवनामाचा गजर असू द्या.

पण—

“भक्ती सिद्ध करण्यासाठी आवाजाची स्पर्धा कशाला?”

शिवशंकर समाधीत लीन आहेत. त्यांना कर्कश DJ ऐकवण्याची गरज नाही.

आणि कोणत्याही समाजाचा सण असो—श्रद्धा मोठी असावी, आवाज नाही.

उत्सव साजरा करूया ; पण दुसऱ्याची शांतता हिरावून नव्हे!

कावड खांद्यावर घेऊन महादेवाचे नामस्मरण करणे ही भक्ती;

DJवर चढून धोकादायक नृत्य करणे हे प्रदर्शन.

आता निवड समाजाने करायची आहे—

आपल्याला भक्तीची संस्कृती हवी की DJची संस्कृती?

आणि या प्रश्नाचे उत्तर प्रशासनाने नव्हे, आपण प्रत्येकाने स्वतःने द्यायचे आहे.