मुर्तिजापूर बंदचा स्फोटक पर्दाफाश? गटबाजी? तोडफोड? आणि व्यापाऱ्यांच्या नुकसानीमागचे धक्कादायक चित्र

मुर्तिजापूर शहरात वंचित बहुजन आघाडीच्या आवाहनावर पुकारण्यात आलेल्या महाराष्ट्र बंदला व्यापारी, लहान व्यावसायिक आणि विविध संघटनांनी मोठ्या प्रमाणावर प्रतिसाद दिला. अनेक व्यापाऱ्यांनी स्वयंस्फूर्तीने आपापली प्रतिष्ठाने बंद ठेवून आंदोलनाला पाठिंबा दिला. सुरुवातीला मोर्चा शांततेत आणि शिस्तबद्ध पद्धतीने पुढे जात असल्याचे चित्र होते. मात्र पुढे काही ठिकाणी निर्माण झालेल्या तणावपूर्ण परिस्थितीमुळे आंदोलनावर प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले.

सगळ्यात आधी स्टेशन विभागात नाष्टा दुकान वर तोडफोड करणारा कोण इथूनच भरकटला मोर्चा?

शहरात सध्या सर्वाधिक चर्चा होत आहे ती वंचित बहुजन आघाडीतील कथित अंतर्गत मतभेद आणि गटबाजीची. प्रत्यक्षदर्शींच्या मते, काही युवक आक्रमक भूमिका घेत असताना पक्षातील काही पदाधिकारी वेगळी भूमिका घेत असल्याचे दिसून आले.

यामुळे मोर्चात समन्वयाचा अभाव असल्याची भावना निर्माण झाली. “एकाच आंदोलनात वेगवेगळे गट आपापले वर्चस्व दाखवण्याचा प्रयत्न करत होते का?” असा प्रश्न नागरिकांमध्ये उपस्थित होत आहे.

याच गोंधळाचा फटका व्यापारी वर्गाला बसल्याची तीव्र चर्चा आहे. काही व्यापाऱ्यांनी बंदला पाठिंबा देऊनही त्यांच्या प्रतिष्ठानांची तोडफोड झाल्याची नाराजी व्यक्त केली. “आम्ही आंदोलनाच्या आवाहनाचा मान ठेवला; मग आमच्याच दुकानांचे नुकसान का झाले?” असा सवाल व्यापाऱ्यांनी उपस्थित केला. शहरातील अनेक व्यापाऱ्यांचे मत आहे की, आंदोलनाच्या मूळ उद्दिष्टापेक्षा अंतर्गत गटबाजी आणि शक्तिप्रदर्शन यामुळे परिस्थिती बिघडली आणि त्याचा आर्थिक फटका निष्पाप व्यापाऱ्यांना बसला.

मात्र या संपूर्ण घटनेत पोलिसांनी घेतलेली भूमिका उल्लेखनीय ठरली. तणाव वाढत असल्याचे लक्षात येताच पोलिसांनी तत्काळ घटनास्थळी धाव घेतली, परिस्थिती नियंत्रणात आणली आणि कोणताही मोठा अनुचित प्रकार घडू दिला नाही. संतप्त कार्यकर्ते आणि व्यापारी यांच्यातील संवाद घडवून आणण्यातही पोलिसांनी मध्यस्थीची भूमिका बजावली. त्यामुळे संभाव्य मोठा संघर्ष टळला आणि शहरातील शांतता अबाधित ठेवण्यात यश आले.

पोलिसांच्या संयमी आणि सकारात्मक भूमिकेमुळेच परिस्थिती अधिक चिघळली नाही, असे अनेक व्यापारी आणि नागरिकांनी सांगितले. केवळ कायदा-सुव्यवस्था राखणे नव्हे, तर दोन्ही बाजूंना समजावून सांगून सामोपचाराचा मार्ग काढणे ही प्रशासनाची जबाबदारी असते, आणि मुर्तिजापूर पोलिसांनी ती प्रभावीपणे पार पाडल्याचे दिसून आले.

आंदोलनाचा मूळ मुद्दा — विद्यार्थ्यांवरील कथित लाठीहल्ल्याचा निषेध आणि शिक्षणमंत्र्यांच्या राजीनाम्याची मागणी — काही प्रमाणात मागे पडून अंतर्गत संघर्ष अधिक चर्चेत राहिला. राजकीय संघटनांमध्ये मतभेद असू शकतात; मात्र त्याचा फटका जनतेला बसू लागला तर आंदोलनाची नैतिक ताकद कमी होते. विशेषतः व्यापाऱ्यांनी दिलेला पाठिंबा गृहीत धरून त्यांच्याच मालमत्तेचे नुकसान झाले, अशी भावना निर्माण होणे कोणत्याही आंदोलनासाठी धोकादायक ठरू शकते.

सकारात्मक बाब म्हणजे, वाढता तणाव लक्षात घेऊन स्थानिक मान्यवर, व्यापारी प्रतिनिधी, आंदोलनातील प्रमुख पदाधिकारी आणि पोलिस प्रशासन यांनी सामोपचाराने वाद मिटविण्याचा प्रयत्न केला. गावातील शांतता राखण्यासाठी सर्वांनी एक पाऊल मागे घेतल्याचे दिसून आले.

कालच्या मुर्तिजापूर बंदने एक महत्त्वाचा प्रश्न उभा केला आहे — आंदोलनाची जबाबदारी कोणाची? जर अंतर्गत गटबाजीमुळे परिस्थिती नियंत्रणाबाहेर जात असेल आणि त्याचा फटका व्यापाऱ्यांना बसत असेल, तर संबंधित संघटनांनी आत्मपरीक्षण करणे गरजेचे आहे. त्याचबरोबर अशा संवेदनशील प्रसंगी पोलिस प्रशासनाने दाखवलेला संयम, तत्परता आणि संवादाचा मार्ग हा भविष्यातील आंदोलनांसाठी एक सकारात्मक आदर्श ठरू शकतो. जनतेचा विश्वास टिकवायचा असेल, तर आंदोलनकर्ते आणि प्रशासन या दोघांनीही जबाबदारीने वागणे ही काळाची गरज आहे.