पॉर्नचा विळखा… तरुणाईसमोरील नवे आणि गंभीर आव्हान!

आजच्या डिजिटल युगात इंटरनेटने ज्ञानाची दारे खुली केली, जग एका क्लिकवर आणले; पण त्याचबरोबर एक असे संकटही घराघरात पोहोचवले आहे, ज्याकडे समाज, पालक आणि व्यवस्था अजूनही पुरेशा गांभीर्याने पाहत नाहीत. ते संकट म्हणजे अश्लील (पॉर्नोग्राफिक) मजकुराचे वाढते प्रमाण आणि त्यातून निर्माण होणारे व्यसन.वीस-पंचवीस वर्षांपूर्वी अशा प्रकारचा मजकूर सहज उपलब्ध नव्हता.

आज मात्र स्मार्टफोन हातात आला की काही सेकंदांत कोणत्याही वयोगटातील मुलांच्या नजरेसमोर लैंगिक स्वरूपाचे व्हिडिओ किंवा चित्रे येऊ शकतात. इंटरनेटच्या या अमर्याद उपलब्धतेमुळे अनेक मुलांचा अशा सामग्रीशी परिचय अतिशय लहान वयात होत आहे. त्यामुळे लैंगिकतेविषयीची समज वास्तवापेक्षा काल्पनिक आणि विकृत स्वरूपात तयार होण्याचा धोका वाढतो.यातील सर्वात मोठी उणीव म्हणजे आपल्या देशात वैज्ञानिक, वयोगटाला अनुरूप आणि जबाबदार लैंगिक शिक्षणाचा अभाव.

अनेक घरांमध्ये आणि शाळांमध्ये लैंगिकतेवर बोलणे अजूनही निषिद्ध मानले जाते. परिणामी मुलांना योग्य माहिती तज्ज्ञांकडून नव्हे, तर इंटरनेट, सोशल मीडिया आणि पॉर्नमधून मिळते. ही माहिती बहुतांश वेळा वास्तववादी नसते आणि त्यामुळे नातेसंबंध, संमती, परस्पर आदर आणि जबाबदारी यांविषयी चुकीच्या समजुती निर्माण होऊ शकतात.

सतत अशा प्रकारच्या सामग्रीचे सेवन काही व्यक्तींमध्ये व्यसनासारखी लक्षणे निर्माण करू शकते. संशोधनानुसार काही लोकांमध्ये यामुळे एकाग्रता कमी होणे, ताण वाढणे, अपराधीपणाची भावना, नैराश्याची लक्षणे, सामाजिक आयुष्यापासून दुरावा आणि नातेसंबंधांमध्ये अडचणी निर्माण होऊ शकतात.

मात्र हे परिणाम प्रत्येक व्यक्तीमध्ये सारखेच दिसतात असे नाही. तरीही, व्यसनाधीनतेची शक्यता नाकारता येत नाही आणि त्यामुळे या विषयाकडे गंभीरतेने पाहण्याची गरज आहे.स्त्रिया आणि मुलीही या प्रभावापासून पूर्णपणे दूर नाहीत. सोशल मीडिया, पॉर्न आणि अवास्तव सौंदर्यमानके यांचा परिणाम म्हणून स्वतःच्या शरीराविषयी असमाधान, अवास्तव अपेक्षा, धोकादायक वजन नियंत्रणाचे प्रयत्न किंवा अनावश्यक कॉस्मेटिक प्रक्रियांकडे काही जणी वळताना दिसतात.

त्यामुळे मानसिक आरोग्य आणि आत्मविश्वासावर परिणाम होऊ शकतो.आज अनेक तरुण-तरुणी सोशल मीडियावरील किंवा पॉर्नमधील काल्पनिक जगाशी स्वतःची तुलना करतात. परिणामी वास्तवातील नाती, मैत्री, संवाद, विश्वास, संयम आणि भावनिक परिपक्वता यांसारखी जीवनातील महत्त्वाची कौशल्ये विकसित होण्याऐवजी बाह्य आकर्षण आणि तात्कालिक सुख यांनाच अधिक महत्त्व दिले जाते.

पुढे याचा परिणाम प्रेमसंबंध, विवाह आणि पालकत्वावरही होऊ शकतो.याचा अर्थ असा नाही की प्रत्येक गुन्ह्याचे मूळ पॉर्नमध्येच आहे. लैंगिक गुन्हे हे अनेक सामाजिक, मानसिक, कौटुंबिक आणि वैयक्तिक घटकांमुळे घडतात. मात्र काही व्यक्तींमध्ये सतत हिंसक किंवा अवास्तव लैंगिक सामग्रीचा प्रभाव चुकीच्या वर्तनाला खतपाणी घालू शकतो. त्यामुळे या विषयावर खुलेपणाने चर्चा, योग्य शिक्षण आणि गरज पडल्यास समुपदेशन अत्यंत आवश्यक आहे.

आज OTT प्लॅटफॉर्म, सोशल मीडिया आणि विविध संकेतस्थळांवर लैंगिक स्वरूपाचे कंटेंट मोठ्या प्रमाणावर उपलब्ध आहे. अशा सामग्रीपासून दूर राहणाऱ्यांना “बोअर” किंवा “मागास” समजण्याची मानसिकता देखील काही ठिकाणी तयार होत आहे. हा प्रवाह चिंताजनक आहे.आपल्या देशाची सर्वात मोठी ताकद म्हणजे तरुण मनुष्यबळ.

हीच ताकद व्यसन, चुकीची माहिती आणि डिजिटल सापळ्यात अडकली, तर त्याचे दूरगामी परिणाम समाज, कुटुंब आणि राष्ट्रावर होतील. म्हणूनच पालकांनी मुलांशी संवाद साधणे, शाळांनी वयोगटाला अनुरूप लैंगिक शिक्षण देणे, समाजाने या विषयावरील मौन सोडणे आणि सरकारने डिजिटल सुरक्षिततेबाबत प्रभावी धोरणे राबवणे ही काळाची गरज आहे.

सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, पॉर्नचे व्यसन ही लाज वाटण्याची गोष्ट नसून मदत घेण्याची बाब आहे. जर एखाद्याला या सवयीवर नियंत्रण ठेवणे कठीण जात असेल, तर मानसोपचारतज्ज्ञ, समुपदेशक किंवा विश्वासू व्यक्तीची मदत घेणे हा कमकुवतपणाचा नव्हे, तर धैर्याचा निर्णय आहे.तरुणाईला दोष देऊन प्रश्न सुटणार नाही.

योग्य माहिती, संवाद, संस्कार आणि जबाबदार डिजिटल वापर यांच्याच बळावर आपण पुढील पिढीला या विळख्यातून वाचवू शकतो. कारण निरोगी तरुणाई म्हणजेच निरोगी समाज आणि सक्षम राष्ट्र.