दुष्काळाच्या सावटात गणेश विसर्जनाला पर्यावरणपूरक पर्याय; ‘इको-फ्रेंडली विसर्जना’तून जलसंवर्धनाचा संदेश

मूर्तिजापूर स्वच्छता अभियाना मुर्तीजापुरच्या गेल्या दहा वर्षांपासूनचा उपक्रम; नागरिक आणि गणेश मंडळांनी सहभाग घेण्याचे आवाहन

मूर्तिजापूर : मूर्तिजापूर तालुक्यात यंदा पावसाने ओढ दिल्याने अनेक भागांत दुष्काळसदृश परिस्थिती निर्माण झाली आहे. गेल्या अनेक दिवसांपासून पावसाचा खंड, शेतीतील पिकांची होत असलेली अवस्था आणि जलसाठ्यांमध्ये असलेले मर्यादित पाणी यामुळे आगामी काळातील पाणीटंचाईची चिंता व्यक्त होत आहे.

अशा परिस्थितीत गणेशोत्सवातील विसर्जनाचा प्रश्नही केवळ धार्मिकतेपुरता न राहता जलसंवर्धन आणि पर्यावरणाच्या दृष्टीने विचार करण्याची गरज निर्माण झाली आहे.

दरवर्षी गणेशोत्सवात मोठ्या संख्येने गणेशमूर्तींचे विसर्जन नदी, तलाव किंवा इतर जलस्रोतांमध्ये केले जाते. मात्र यंदाच्या परिस्थितीत अनेक ठिकाणी मोठ्या मूर्तींच्या विसर्जनासाठी आवश्यक तेवढे पाणी उपलब्ध नसल्याचे चित्र आहे.

काही ठिकाणी तर मोठ्या मूर्तींच्या विसर्जनापुरतेही पाणी उपलब्ध होणे कठीण झाले आहे. त्यामुळे ‘उत्सव धार्मिक पद्धतीने, मात्र पर्यावरणाची काळजी घेत’ गणेश विसर्जन करण्याचा विचार पुढे येत आहे.

याच पार्श्वभूमीवर मूर्तिजापूर स्वच्छता अभियान गेल्या सुमारे दहा वर्षांपासून छत्रपती शिवाजी महाराज चौक, मूर्तिजापूर येथे इको-फ्रेंडली गणपती विसर्जनाचा धार्मिक व पर्यावरणपूरक उपक्रम राबवत आहे.

या उपक्रमाच्या माध्यमातून गणेशभक्तांना पर्यावरणपूरक विसर्जनाचा पर्याय उपलब्ध करून देण्याचे काम केले जात आहे.यंदा उपक्रमाला अधिक व्यापक सहभागाची गरजदुष्काळाच्या पार्श्वभूमीवर यंदा या उपक्रमाला नागरिकांनी आणि गणेश मंडळांनी अधिक व्यापक स्वरूपात सहभागी होण्याची गरज आहे.

घरगुती गणेशमूर्तींचे शक्य असल्यास पर्यावरणपूरक पद्धतीने विसर्जन करणे, तसेच गणेश मंडळांनीही जलस्रोतांचे प्रदूषण टाळण्यासाठी पर्यायी व्यवस्था स्वीकारणे, हा पर्यावरण संवर्धनाचा महत्त्वाचा भाग ठरू शकतो.गणेश विसर्जनाच्या वेळी मूर्ती, सजावटीचे साहित्य, रंग आणि निर्माल्य जलस्रोतांमध्ये गेल्यास पाण्याच्या गुणवत्तेवर परिणाम होऊ शकतो.

दुष्काळात प्रत्येक थेंब महत्त्वाचा असताना उपलब्ध जलस्रोतांचे प्रदूषण होऊ न देणे ही देखील सामाजिक जबाबदारी आहे.

धर्म श्रद्धेचा; पर्यावरण जबाबदारीची

गणेशोत्सव हा श्रद्धेचा आणि भावनेचा उत्सव आहे. मात्र श्रद्धा आणि पर्यावरण संवर्धन यांचा संघर्ष होण्याची आवश्यकता नाही. उलट, पर्यावरणपूरक विसर्जनातून गणेशोत्सवाची धार्मिक भावना आणि निसर्ग संवर्धनाचा संदेश एकत्र पुढे नेता येतो.

यंदाची परिस्थिती नागरिकांसमोर एक वेगळा प्रश्न ठेवते—

पाणी कमी असताना आपण विसर्जनासाठी जलस्रोतांचा वापर कसा करणार? आणि आपल्या उत्सवामुळे पुढील पिढ्यांसाठी असलेले पाणी प्रदूषित तर होणार नाही ना?

गणपती बाप्पाला निरोप देताना जलस्रोतांचे रक्षण करण्याचा संकल्प केला, तर तोच खऱ्या अर्थाने ‘गणपती बाप्पा मोरया, पुढच्या वर्षी लवकर या’सोबत ‘पाणी वाचवा, पर्यावरण वाचवा’चा संदेश ठरेल.

मूर्तिजापूर स्वच्छता अभियाना मूर्तिजापूरच्या या दहा वर्षांच्या उपक्रमाला यंदा नागरिकांनी आणि गणेश मंडळांनी स्वयंस्फूर्तीने साथ देऊन दुष्काळाच्या पार्श्वभूमीवर जलसंवर्धनाचा आदर्श निर्माण करावा, असे आवाहन करण्यात येत आहे.